Een update van Dr. Wilma Mesker en haar onderzoeksgroep in het LUMC over de TESTBREAST-studie (Trial Early Serum Test BREAST Cancer).
Vrouwen met een erfelijk of familiair verhoogd risico op borstkanker (BC) hebben een grotere kans om borstkanker te ontwikkelen. Deze vrouwen worden regelmatig gecontroleerd met behulp van beeldvormende onderzoeken, zoals een mammografie en MRI. Toch is er behoefte aan verbetering van deze screeningsmethoden, onder andere vanwege borstkanker die zich ontwikkelt tussen twee screeningsmomenten (intervalkankers) en vanwege de blootstelling aan straling.
Met de TESTBREAST-studie willen we een eenvoudige bloedtest ontwikkelen die geschikt is om regelmatig te worden uitgevoerd en waarmee borstkanker in een vroeg stadium kan worden opgespoord.
De TESTBREAST-studie is in 2012 gestart met financiering van A Sister’s Hope.
Meer dan 3.500 bloedmonsters
We hebben bloedmonsters verzameld van meer dan 1.100 jonge vrouwen met een hoog risico op borstkanker, die onder controle staan op poliklinieken (N=9) van ziekenhuizen in Nederland. In totaal zijn meer dan 3.500 bloedmonsters verzameld. Sommige vrouwen hebben maar liefst 23 keer bloed gedoneerd.
In het eerste deel van de studie hebben we de infrastructuur opgezet voor het verzamelen van serummonsters op de poliklinieken voor erfelijke borstkanker in de deelnemende ziekenhuizen.
De TESTBREAST-studie bestaat voornamelijk uit vrouwen bij wie is vastgesteld dat zij drager zijn van een van de twee meest voorkomende genen die de gevoeligheid voor borstkanker verhogen (BRCA1/2).
Wat de gegevens laten zien
De gegevens uit deze studie benadrukken het belang van vroege en frequentere screening van vrouwen met een hoog risico. In tegenstelling tot de gegevens uit het landelijke register, waarin ook vrouwen met niet-erfelijke (sporadische) borstkanker zijn opgenomen, waren de vrouwen in de TESTBREAST-studie over het algemeen jonger. Ook hadden zij vaker het agressievere subtype van borstkanker, triple-negatieve borstkanker (TNBC). Dit gold vooral voor vrouwen met een BRCA1-mutatie.
Daarentegen had het merendeel van de vrouwen met invasieve borstkanker binnen het TESTBREAST-cohort borstkanker in stadium I. Dit stadium is geassocieerd met een betere overleving. Daarnaast kwam borstkanker in een laat stadium (stadium IV) in ons cohort minder vaak voor dan bij vrouwen in het landelijke register.
Alles bij elkaar benadrukken deze gegevens de noodzaak van een optimaal functionerende screeningsmethode, mogelijk in de vorm van een minder belastende bloedtest, omdat vroege opsporing juist voor deze jonge patiëntengroep van groot belang is.
Publicatie: The TESTBREAST journey: Revisiting the importance of early detection by frequent screening of women at high risk of breast cancer. Int J Cancer. 2025 Aug 15;157(4):741-751.
Eiwitten in het bloed
Voor deze studie hebben we een geavanceerde massaspectrometrische methode ontwikkeld waarmee grote aantallen eiwitten in serummonsters kunnen worden geïdentificeerd.
De serummonsters werden onderzocht met behulp van tweedimensionale chromatografie, gekoppeld aan een Orbitrap Eclipse-massaspectrometer. Voor iedere patiënt werd een uniek patroon van eiwitclustering gevonden. Dit wijst erop dat de verschillen in eiwitniveaus tussen verschillende patiënten groter zijn dan de verschillen binnen dezelfde patiënt in de in de loop van de tijd verzamelde monsters.
Daarnaast werden de eiwitten geïdentificeerd die het meest kenmerkend waren voor de verschillende clusters. De sterke overeenkomst in patronen tussen opeenvolgende monsters van dezelfde patiënt laat zien hoe belangrijk het is om kleine veranderingen in eiwitniveaus bij individuele patiënten in de loop van de tijd te herkennen.
In een pilotgroep van BRCA-patiënten en controles hebben we door middel van herhaalde metingen in de tijd eiwitten gevonden die verband houden met de ontwikkeling van kanker. Deze veranderingen konden zelfs al 1–2 jaar vóór de ontdekking van de tumor worden waargenomen.
Dit onderstreept het belang van herhaalde serummetingen in de tijd. De patiënt kan hierbij als haar eigen controle dienen. Het benadrukt tevens de relevantie van de huidige onderzoeksopzet voor het vroegtijdig opsporen van borstkanker.
De TESTBREAST-studie zal doorgaan met het onderzoek naar een eiwitpanel waarmee borstkanker in een vroeg stadium kan worden opgespoord.
Publicatie: Longitudinal Serum Protein Analysis of Women with a High Risk of Developing Breast Cancer Reveals Large Interpatient Versus Small Intrapatient Variations: First Results from the TESTBREAST Study. Int J Mol Sci. 2022 Oct 17;23(20):12399.
De volgende stap
We willen de analysemethode nu uitbreiden naar het volledige TESTBREAST-cohort en vervolgens de resultaten onderzoeken en valideren met behulp van gerichte massaspectrometrie.
Gerichte massaspectrometrie voor kandidaat-biomarkers is gevoeliger, vereist minder analysetijd per monster (ongeveer één uur, tegenover één dag bij de tweedimensionale LC-MS-methode) en levert betere semi-kwantitatieve resultaten op.
Wanneer we erin slagen een aantal van de kandidaat-biomarkers te valideren, zal een eenvoudigere test worden ontwikkeld die uiteindelijk beschikbaar kan komen voor patiënten.
Deze volgende stap wordt uitgevoerd in samenwerking met de Universiteit van IJsland. Daar draagt 0,6 tot 0,8 procent van de bevolking, ongeveer 2.400 mensen, een specifieke BRCA2-mutatie die bekendstaat als 999del5. Bij IJslandse vrouwen met borstkanker komt die mutatie voor in ongeveer 7,7 tot 8,5 procent van de gevallen. Deze onderzoeksgroep beschikt bovendien over ruime expertise op dit gebied, en de samenwerking zal ons onderzoek een belangrijke stap verder brengen.
Daarnaast werken we samen met de afdeling Klinische Chemie van het LUMC, waar de centrale faciliteit voor routinematige metingen van lichaamsvloeistoffen van patiënten is ondergebracht. Binnen deze afdeling werkt een groep wetenschappers aan de ontwikkeling van nieuwe testen, met als focus het toepassen van kwantitatieve eiwitmassaspectrometrie als laboratoriumontwikkelde test (laboratory-developed test, LDT).
Dit voorstel bouwt voort op de veelbelovende resultaten die tot nu toe zijn verkregen met steun van A Sister’s Hope (ASH).